علت تپش قلب هنگام خواب چیست؟
تپش قلب هنگام خواب یکی از علائمی است که میتواند باعث نگرانی افراد شود. بعضی افراد درست زمانی که برای خوابیدن دراز میکشند، متوجه ضربان شدید قلب خود میشوند. برخی دیگر نیز نیمهشب با احساس کوبیدن قلب، ضربان سریع یا نامنظم از خواب بیدار میشوند.
اگرچه تپش قلب شبانه در بسیاری از موارد ناشی از عوامل موقتی مانند استرس، مصرف کافئین یا تغییرات طبیعی بدن است، گاهی نیز میتواند با اختلالات ریتم قلب یا بیماریهای زمینهای ارتباط داشته باشد.
نکته مهم این است که هر تپش قلبی نشانه بیماری خطرناک نیست، اما تپش قلب مکرر یا همراه با علائم هشدار باید بررسی پزشکی شود.
برای تشخیص علت تپش قلب هنگام خواب، پزشک معمولاً به زمان شروع علائم، مدت تپش قلب، منظم یا نامنظم بودن ضربان، داروهای مصرفی و سابقه بیماریهای فرد توجه میکند.
انتخاب روش مناسب برای درمان واریس پا به عواملی مانند شدت واریس و وضعیت عروق بستگی دارد.
چرا هنگام دراز کشیدن ضربان قلب را بیشتر احساس میکنیم؟
بسیاری از افراد در طول روز متوجه ضربان قلب خود نیستند، اما هنگام خوابیدن احساس میکنند قلبشان با شدت بیشتری میتپد.
یکی از دلایل این موضوع، کاهش محرکهای محیطی است. در محیط آرام اتاق خواب، توجه فرد به احساسات داخلی بدن بیشتر میشود و ضربان طبیعی قلب نیز ممکن است واضحتر احساس شود.
وضعیت قرارگیری بدن هم میتواند بر میزان احساس ضربان تأثیر بگذارد. برخی افراد هنگام خوابیدن به پهلوی چپ، ضربان قلب خود را محسوستر احساس میکنند.
با این حال، احساس شدید ضربان قلب هنگام دراز کشیدن بهتنهایی برای تشخیص بیماری قلبی کافی نیست.
۱۰ علت مهم تپش قلب هنگام خواب
۱. استرس و اضطراب
استرس یکی از عوامل شایع احساس تپش قلب است. هنگام اضطراب، فعالیت دستگاه عصبی سمپاتیک افزایش پیدا میکند و ترشح هورمونهایی مانند آدرنالین میتواند باعث افزایش ضربان قلب شود.
گاهی فرد در طول روز درگیر فشارهای روانی است، اما هنگام خوابیدن و کاهش فعالیتهای روزمره، بیشتر متوجه علائم جسمی اضطراب میشود.
اضطراب میتواند با تعریق، احساس بیقراری، تنفس سریع و اختلال خواب همراه باشد. با این حال، نباید تمام موارد تپش قلب را بدون بررسی به اضطراب نسبت داد.
۲. مصرف قهوه، چای پررنگ و نوشیدنیهای انرژیزا
کافئین یک ماده محرک است و در برخی افراد میتواند احساس تپش قلب را افزایش دهد.
میزان حساسیت افراد به کافئین متفاوت است. ممکن است فردی با نوشیدن یک فنجان قهوه در ساعات عصر دچار اختلال خواب و تپش قلب شود، در حالی که فرد دیگری چنین واکنشی نداشته باشد.
نوشیدنیهای انرژیزا، برخی مکملهای ورزشی و محصولات حاوی محرک نیز ممکن است باعث افزایش ضربان یا تحریک آریتمی در افراد مستعد شوند.
۳. کمخونی و فقر آهن
کمخونی یکی دیگر از عواملی است که ممکن است با تپش قلب همراه باشد.
زمانی که ظرفیت انتقال اکسیژن خون کاهش پیدا میکند، قلب ممکن است برای تأمین نیازهای بدن سریعتر فعالیت کند.
افراد مبتلا به کمخونی ممکن است علاوه بر تپش قلب، خستگی، ضعف، رنگپریدگی، سرگیجه یا تنگی نفس هنگام فعالیت را تجربه کنند.
البته تشخیص کمخونی تنها بر اساس علائم امکانپذیر نیست و به آزمایش خون نیاز دارد.
۴. پرکاری غده تیروئید
هورمونهای تیروئید بر سرعت سوختوساز بدن و عملکرد قلب تأثیر میگذارند.
در پرکاری تیروئید، افزایش سطح هورمونهای تیروئیدی میتواند موجب تپش قلب، افزایش ضربان، لرزش دست، تعریق، کاهش وزن و عدم تحمل گرما شود.
گاهی تپش قلب یکی از اولین علائمی است که فرد را برای بررسی پزشکی مراجعه میدهد.
۵. اختلالات ریتم قلب یا آریتمی
آریتمی به اختلال در سرعت یا نظم ضربان قلب گفته میشود.
برخی آریتمیها باعث میشوند فرد احساس کند قلبش ناگهان شروع به تپیدن سریع کرده یا ضربانهای نامنظم دارد.
فیبریلاسیون دهلیزی، تاکیکاردی فوقبطنی و ضربانهای زودرس قلب از جمله اختلالاتی هستند که ممکن است با احساس تپش قلب همراه باشند.
برای تشخیص نوع آریتمی، ثبت فعالیت الکتریکی قلب هنگام بروز علائم اهمیت زیادی دارد.
۶. آپنه انسدادی خواب
آپنه انسدادی خواب اختلالی است که در آن تنفس فرد در طول خواب بهطور مکرر دچار وقفه یا کاهش میشود.
این اختلال ممکن است با خرخر بلند، بیدار شدن همراه با احساس خفگی، خوابآلودگی روزانه و سردرد صبحگاهی همراه باشد.
آپنه خواب با افزایش احتمال برخی اختلالات قلبی، از جمله فیبریلاسیون دهلیزی، ارتباط دارد.
بنابراین در فردی که هم تپش قلب شبانه و هم علائم آپنه خواب دارد، بررسی این اختلال میتواند ضروری باشد.
۷. کمآبی بدن و اختلالات الکترولیتی
کمآبی بدن ممکن است باعث افزایش ضربان قلب شود، بهویژه اگر با کاهش حجم خون در گردش همراه باشد.
همچنین اختلالات قابلتوجه در سطح الکترولیتهایی مانند پتاسیم و منیزیم میتوانند بر فعالیت الکتریکی قلب تأثیر بگذارند.
البته مصرف خودسرانه مکملهای پتاسیم یا منیزیم برای درمان تپش قلب توصیه نمیشود؛ زیرا مصرف نامناسب آنها نیز ممکن است خطرناک باشد.
۸. مصرف بعضی داروها
برخی داروها میتوانند موجب افزایش ضربان قلب یا احساس تپش شوند.
از جمله این داروها میتوان به بعضی داروهای ضداحتقان سرماخوردگی، داروهای محرک و برخی داروهای تنفسی اشاره کرد.
اگر تپش قلب پس از شروع یک داروی جدید ایجاد شده است، بهتر است موضوع با پزشک مطرح شود. قطع خودسرانه داروهای تجویزشده توصیه نمیشود.
۹. تغییرات هورمونی
تغییرات هورمونی در دوران بارداری، یائسگی یا بعضی مراحل چرخه قاعدگی میتوانند بر ضربان قلب و میزان احساس آن تأثیر بگذارند.
با این حال، تپش قلب جدید یا شدید در دوران بارداری نباید صرفاً به تغییرات طبیعی هورمونی نسبت داده شود.
۱۰. بیماریهای قلبی زمینهای
در برخی موارد، تپش قلب میتواند با بیماریهای دریچهای، نارسایی قلبی، اختلالات عضله قلب یا سایر بیماریهای قلبی ارتباط داشته باشد.
وجود سابقه بیماری قلبی، غش، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی قلبی، اهمیت بررسی تخصصی را افزایش میدهد.
تپش قلب هنگام خواب چه زمانی خطرناک است؟
بسیاری از موارد تپش قلب گذرا هستند، اما بعضی علائم میتوانند نشانه یک مشکل جدی باشند.
اگر تپش قلب با درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس شدید، غش یا احساس نزدیک بودن غش همراه باشد، باید فوراً با اورژانس تماس گرفت.
همچنین تپش قلبی که بهطور مکرر اتفاق میافتد، مدت طولانی ادامه دارد یا همراه با سرگیجه و ضعف است، به بررسی پزشکی نیاز دارد.
نکته: طبیعی بودن ضربان قلب در زمان مراجعه، وجود آریتمیهای متناوب را رد نمیکند.
علت تپش قلب ناگهانی در خواب چیست؟
بعضی افراد با احساس ضربان سریع قلب از خواب بیدار میشوند. این اتفاق ممکن است با حملات اضطرابی شبانه، آپنه خواب، کابوس یا اختلالات ریتم قلب ارتباط داشته باشد.
برای تشخیص علت، باید مشخص شود که تپش قلب بهصورت ناگهانی شروع و متوقف میشود یا بهتدریج شدت میگیرد.
شروع و پایان ناگهانی ضربان سریع و منظم میتواند احتمال بعضی تاکیکاردیهای فوقبطنی را مطرح کند، اما تشخیص قطعی به ثبت ریتم قلب نیاز دارد.
برای تشخیص علت تپش قلب شبانه چه آزمایشهایی لازم است؟
نوار قلب
نوار قلب یا ECG فعالیت الکتریکی قلب را ثبت میکند و میتواند اطلاعاتی درباره ضربان، ریتم و برخی اختلالات قلبی ارائه دهد.
با این حال، اگر آریتمی فقط گاهی اتفاق بیفتد، ممکن است نوار قلب معمولی آن را ثبت نکند.
هولتر قلب
هولتر یک دستگاه ثبت مداوم فعالیت الکتریکی قلب است که معمولاً برای یک یا چند روز استفاده میشود.
در افرادی که تپش قلب بهصورت متناوب اتفاق میافتد، پزشک ممکن است هولتر یا دستگاههای ثبت طولانیمدتتر را پیشنهاد کند.
اکوکاردیوگرافی
اکوکاردیوگرافی با استفاده از امواج فراصوت، ساختار قلب، عملکرد پمپاژ و وضعیت دریچهها را بررسی میکند.
اکو برای تمام افراد مبتلا به تپش قلب ضروری نیست و بر اساس شرح حال، معاینه و یافتههای اولیه تجویز میشود.
آزمایش خون
در صورت نیاز، پزشک ممکن است آزمایش شمارش سلولهای خون، بررسی عملکرد تیروئید و اندازهگیری الکترولیتها را درخواست کند.
برای کاهش تپش قلب هنگام خواب چه کنیم؟
اگر تپش قلب با علائم هشدار همراه نیست، رعایت بعضی نکات میتواند به کاهش دفعات بروز آن کمک کند.
-
مصرف کافئین در ساعات پایانی روز را کاهش دهید.
-
از نوشیدنیهای انرژیزا و محرکهای غیرضروری پرهیز کنید.
-
ساعت خواب منظمی داشته باشید.
-
مصرف دخانیات را کنار بگذارید.
-
آب کافی بنوشید، مگر اینکه پزشک مصرف مایعات را محدود کرده باشد.
-
برای مدیریت اضطراب از روشهایی مانند تنفس آرام و تمرینات آرامسازی استفاده کنید.
-
زمان وقوع تپش قلب، مدت آن و علائم همراه را یادداشت کنید.
این اقدامات جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیستند.
آیا تپش قلب شبانه به درمان دارویی نیاز دارد؟
درمان تپش قلب به علت اصلی آن بستگی دارد.
اگر علت تپش قلب کمخونی، پرکاری تیروئید یا مصرف داروی محرک باشد، درمان عامل زمینهای ممکن است علائم را کاهش دهد.
در صورت تشخیص آریتمی، پزشک با توجه به نوع اختلال ریتم، شرایط بیمار و میزان خطر، درباره درمان دارویی یا روشهایی مانند ابلیشن تصمیم میگیرد.
مصرف خودسرانه داروهای کاهنده ضربان قلب میتواند خطرناک باشد.
سؤالات متداول درباره تپش قلب هنگام خواب
آیا تپش قلب هنگام خواب نشانه سکته قلبی است؟
تپش قلب بهتنهایی به معنای سکته قلبی نیست. با این حال، اگر همراه با درد یا فشار قفسه سینه، تعریق سرد، تنگی نفس یا ضعف شدید باشد، باید فوراً ارزیابی اورژانسی انجام شود.
آیا تپش قلب هنگام خواب از معده است؟
بعضی افراد پس از غذا خوردن یا هنگام رفلاکس معده احساس تپش قلب میکنند. با این حال، وجود همزمان علائم گوارشی و تپش قلب به معنای اثبات علت گوارشی نیست.
آیا تپش قلب شبانه به اضطراب مربوط است؟
اضطراب میتواند باعث تپش قلب شود، اما پیش از نسبت دادن تپش قلب مکرر به اضطراب، باید احتمال سایر علل بررسی شود.
آیا تپش قلب هنگام خواب در جوانان طبیعی است؟
تپش قلب در جوانان نیز ممکن است ناشی از عوامل بیخطر یا آریتمی باشد. سن پایین بهتنهایی بیماری قلبی را رد نمیکند.
برای تپش قلب شبانه به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
برای تپش قلب مکرر، مراجعه به پزشک و در صورت نیاز متخصص قلب و عروق مناسب است. در موارد همراه با علائم هشدار، مراجعه اورژانسی ضرورت دارد.
جمعبندی
تپش قلب هنگام خواب میتواند به دلایل مختلفی مانند استرس، مصرف کافئین، کمخونی، اختلالات تیروئید، آپنه خواب یا آریتمی ایجاد شود.
در بسیاری از موارد، این علامت خطرناک نیست؛ اما اگر تپش قلب تکرار شود، شدت پیدا کند یا با علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس و غش همراه باشد، بررسی پزشکی اهمیت زیادی دارد.
تشخیص علت تپش قلب بر اساس شرح حال، معاینه و در صورت نیاز آزمایشهایی مانند نوار قلب، هولتر و اکوکاردیوگرافی انجام میشود.
منابع علمی مقاله
-
American Heart Association — About Arrhythmia
-
European Society of Cardiology — Atrial Fibrillation Guidelines
-
NHS — Heart Palpitations
-
American Heart Association — Sleep Apnea and Heart Disease