مقداری ورم و درد در اندامی که جراحی شده، بهخصوص بعد از عملهای پا، زانو، مچ یا لگن، از پیامدهای شناختهشده جراحی است و جراح معمولاً روند قابل انتظار آن را توضیح میدهد. مهم این است که ورم معمولِ پس از عمل را با چند علت خطرناک اشتباه نگیرید: لخته در رگهای عمقی پا، عفونت محل عمل و فشار بیش از حد داخل عضلات که به آن سندرم کمپارتمان میگویند. ورم تازه یا رو به افزایش یک پا، درد ساق یا علائم عفونت پس از جراحی نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، سرفه خونی یا غش، نشانههای احتمالی آمبولی ریهاند و باید فوراً با اورژانس تماس گرفت. درد شدید و نامتناسب پا نیز ممکن است نشانه سندرم کمپارتمان باشد و به مراجعه اورژانسی نیاز دارد.
افرادی که با مشکلات عروقی و اختلالات گردش خون در پا مواجه هستند، میتوانند برای دریافت راهنمایی تخصصی به دکتر برادران مراجعه کنند.
کدام ورم بعد از جراحی قابل انتظار است؟
طبق MedlinePlus، جراحی یا آسیب در ناحیه پا، مچ یا کف پا از علتهای ورم پاست و جراحیهای لگن، بهویژه جراحیهای مربوط به سرطان، هم میتوانند باعث ورم پا شوند. جراح ممکن است یک یا چند اقدام برای پیشگیری از لخته و کاهش ورم پا تجویز کند. انجمن جراحان ارتوپدی آمریکا (AAOS) حرکت دادن پا و مچ را بلافاصله بعد از جراحی تعویض زانو توصیه میکند.
مدت و شدت ورم معمول به نوع جراحی، وسعت آن و وضعیت شما بستگی دارد. بهجای مقایسه خود با دیگران، از جراح بپرسید چه مقدار ورم و تا چه زمانی برای عمل شما قابل انتظار است و چه چیزی را باید غیرعادی بدانید.
درمان واریس با لیزر یکی از روشهای کمتهاجمی است که برای درمان برخی از رگهای واریسی و کاهش علائم ناشی از نارسایی وریدی استفاده میشود.
لخته خون؛ علتی که نباید از دست برود
جراحی از عوامل شناختهشده لخته در رگهای عمقی پا (DVT) است. طبق MedlinePlus، این خطر بیش از همه بعد از جراحیهای لگن، زانو و جراحیهای لگنی زنان دیده میشود. بیحرکتی هم سهم مهمی دارد؛ وقتی پا مدتی حرکت نمیکند، عضلات ساق خون را به سمت بالا فشار نمیدهند.
خطر لخته با ترخیص از بیمارستان تمام نمیشود. در یک مطالعه بزرگ روی زنان میانسال در بریتانیا، خطر لخته وریدی در ۱۲ هفته اول بعد از جراحی بهطور قابل توجهی بیشتر بود؛ در جراحیهای بستری، افزایش خطر نسبی در هفته سوم به اوج رسید. این عدد مربوط به همان جمعیت مطالعه است، اما پیام کلی آن روشن است: علائم لخته در هفتههای بعد از جراحی هم باید جدی گرفته شود.
به این علائم توجه کنید و در صورت بروز، فوراً به پزشک خبر دهید:
- درد ساق که بیشتر میشود؛
- حساسیت به لمس یا قرمزی بالا یا پایین زانو؛
- ورم تازه یا رو به افزایش در ساق، مچ یا کف پا؛
- گرمی پوست پای درگیر.
اگر علائم زیر را دارید، ممکن است لخته به ریه رسیده باشد و باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید:
- تنگی نفس ناگهانی؛
- درد قفسه سینه، بهخصوص اگر با نفس عمیق یا سرفه بدتر شود؛
- سرفه خونی؛
- سرگیجه، غش یا ضربان تند.
هدف از درمان واریس صورت معمولاً کاهش نمای رگهای قابل مشاهده و بهبود ظاهر پوست است.
عفونت محل عمل چه نشانههایی دارد؟
عفونت محل جراحی، طبق مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا (CDC)، عفونتی است که در همان قسمتی از بدن که جراحی شده ایجاد میشود. این نشانهها میتواند به آن اشاره کند:
- قرمزی و درد اطراف زخم؛
- ترشح کدر از محل برش؛
- تب و لرز؛
- افزایش قرمزی، حساسیت یا ورم زخم؛
- دردی که هم در حال فعالیت و هم در استراحت رو به افزایش است.
در جراحیهایی مثل تعویض مفصل، AAOS توصیه میکند این علائم بیدرنگ به جراح اطلاع داده شود. عفونت را خودتان با پماد یا داروی خانگی درمان نکنید.
درد شدید و نامتناسب: سندرم کمپارتمان
عضلات پا داخل بخشهای بستهای از غلاف محکم قرار دارند. اگر فشار داخل یکی از این بخشها بیش از حد بالا برود، جریان خون عضله و عصب مختل میشود. طبق AAOS، سندرم کمپارتمان حاد یک فوریت پزشکی است و درمان غیرجراحی مؤثری ندارد.
شکستگی، گچ یا بانداژ تنگ و بازگشت جریان خون بعد از ترمیم رگ مسدود، از علتهای آناند. مهمترین نشانه، دردی است که با آسیب یا عمل انجامشده تناسب ندارد و با کشیده شدن عضله بدتر میشود. احساس سوزنسوزن شدن یا سوزش، سفتی یا پری عضله هم ممکن است وجود داشته باشد. بیحسی و فلج، نشانههای دیرهنگاماند. اگر بعد از جراحی یا گچگیری چنین دردی دارید، منتظر نمانید و همان لحظه به مرکز درمانی مراجعه کنید.
ورم ماندگار بعد از برداشتن غدد لنفاوی
اگر در جراحی، غدد لنفاوی برداشته شده یا بعد از آن پرتودرمانی انجام شده، ورم ممکن است از نوع لنفاوی باشد. طبق مؤسسه ملی سرطان آمریکا، این ورم ممکن است کمی بعد از درمان یا سالها بعد شروع شود و معمولاً با احساس سنگینی، پری یا سفتی همراه است. در مراحل اولیه ممکن است با فشار انگشت جای آن بماند. به محض دیدن این علائم با پزشک تماس بگیرید. اگر تب، درد، قرمزی یا گرمی پیدا کردید، ممکن است عفونت پوست (سلولیت) ایجاد شده باشد و باید بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
داروها و کمتحرکی
برخی داروهایی که بعد از جراحی تجویز میشوند، از جمله داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) و کورتونها، و همچنین بعضی داروهای فشار خون، میتوانند ورم پا را بیشتر کنند. اگر به چنین ارتباطی شک دارید، دارو را خودسرانه قطع نکنید و با پزشک مشورت کنید. داروی پیشگیری از لخته را هم، اگر تجویز شده، بدون هماهنگی با پزشک قطع نکنید.
کدام علامت، چه اقدامی؟
| علامت | اقدام |
| تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، سرفه خونی یا غش | فوراً تماس با اورژانس |
| درد شدید و نامتناسب پا، بهویژه با گچ یا بانداژ، یا بیحسی پا | فوراً مراجعه به مرکز درمانی |
| ورم تازه یا رو به افزایش یک پا، درد ساق، گرمی یا قرمزی | همان روز اطلاع به پزشک برای بررسی لخته |
| تب، لرز، ترشح کدر یا قرمزی و ورم رو به افزایش زخم | همان روز اطلاع به جراح |
| ورم، سنگینی یا سفتی تدریجی بعد از برداشتن غدد لنفاوی | تماس با پزشک برای ارزیابی ورم لنفاوی |
| ورم خفیف ناحیه عمل که جراح آن را برای نوع جراحی شما قابل انتظار دانسته و علامت هشدار دیگری ندارد | پیروی از دستورهای ترخیص و برنامه پیگیری جراح؛ در صورت تغییر یا تشدید علائم، تماس زودتر با تیم درمان |
ورم پا بعد از جراحی همیشه نشانه مشکل نیست، اما بیشتر شدن ورم، ورم یکطرفه یا همراه شدن آن با درد، تب یا تنگی نفس، دلیلی برای بررسی سریع است. اگر بعد از بهبودی جراحی همچنان ورم یا سنگینی پا دارید، یا رگهای واریسیتان برجستهتر شده، برای بررسی علت ورم ماندگار به پزشک مراجعه کنید. بر اساس معاینه و علت احتمالی، ممکن است ارزیابی عروقی و سونوگرافی داپلر لازم باشد.
منابع
- MedlinePlus — Foot, leg, and ankle swelling — ۲۰۲۵
- MedlinePlus — Deep venous thrombosis — ۲۰۲۵
- Mayo Clinic — Deep vein thrombosis (DVT): Symptoms and causes — ۲۰۲۲
- Sweetland S, et al. — Duration and magnitude of the postoperative risk of venous thromboembolism in middle aged women (BMJ) — ۲۰۰۹
- American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo) — Total Knee Replacement — تاریخ بازبینی درج نشده
- American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo) — Compartment Syndrome — تاریخ بازبینی درج نشده
- CDC — About Surgical Site Infections — ۲۰۲۴
- National Cancer Institute — Lymphedema and Cancer — ۲۰۲۴