ریفلاکس وریدی در جواب سونوگرافی داپلر یعنی در رگ بررسیشده، جریان خون برای مدتی بیش از حد طبیعی در خلاف مسیر معمول خود حرکت کرده است؛ معمولاً به این دلیل که دریچههای یکطرفه داخل رگ بهخوبی بسته نمیشوند. این یافته نشان میدهد آن بخش از رگ نارسایی دارد، اما بهتنهایی به این معنا نیست که حتماً باید درمان شوید. تصمیم درباره درمان به علائم شما، معاینه پزشک، محل ریفلاکس و الگوی کلی گزارش بستگی دارد. اگر گزارش از لخته، بهویژه لخته جدید یا مشکوک در وریدهای عمقی، نام برده باشد، باید این یافته جدا از ریفلاکس و از نظر فوریت بررسی شود.
در برخی افراد، روشهای مبتنی بر لیزر میتوانند بهعنوان یکی از گزینههای درمان واریس صورت مورد بررسی قرار گیرند.
ریفلاکس دقیقاً چه چیزی را نشان میدهد؟
خون رگهای پا باید به سمت قلب برگردد. دریچههای داخل رگ مثل درهای یکطرفه عمل میکنند و اجازه نمیدهند خون به سمت پایین برگردد. سونوگرافی داپلر، به گفته مایو کلینیک، با امواج صوتی جریان خون را از میان همین دریچهها بررسی میکند.
در این آزمایش، معمولاً ساق یا ران فشرده و سپس رها میشود، یا از بیمار خواسته میشود مثل زور زدن نفسش را نگه دارد. اگر بعد از این مانورها خون مدت کوتاهی برگردد و دریچه زود بسته شود، طبیعی است. اگر برگشت خون بیش از حد معینی طول بکشد، در گزارش با عنوان ریفلاکس یا نارسایی دریچه ثبت میشود.
تشخیص دقیق بیماریهای وریدی اهمیت زیادی دارد و مراجعه به متخصصی مانند دکتر برادران میتواند به انتخاب مسیر درمان کمک کند.
عددهای گزارش را چطور بخوانیم؟
بسیاری از گزارشها مدت ریفلاکس را به میلیثانیه یا ثانیه مینویسند. طبق راهنمای بالینی ۲۰۲۲ انجمن جراحی عروق آمریکا، فوروم وریدی آمریکا و انجمن رگ و لنف آمریکا، این مرزها برای تعریف ریفلاکس به کار میروند:
| محل ورید | معیار ریفلاکس |
| وریدهای سطحی تنهای، مانند صافن بزرگ و صافن کوچک | بیش از ۵۰۰ میلیثانیه |
| وریدهای عمقی ساق (تیبیال) و ورید عمقی ران (Deep femoral) | بیش از ۵۰۰ میلیثانیه |
| ورید فمورال مشترک، فمورال و پوپلیتئال | بیش از ۱ ثانیه |
در وریدهای رابط یا پرفوران نیز مدت جریان برگشتی اهمیت دارد. طبق راهنمای انجمنهای آمریکایی در سال ۲۰۲۲، برگشت جریان بیش از ۵۰۰ میلیثانیه معیار ریفلاکس است. بااینحال، برای تشخیص اینکه یک ورید پرفوران در بیمار مبتلا به واریس از نظر بالینی بیمارگونه است، معیارهای دیگری از جمله قطر رگ و وضعیت بالینی بیمار نیز مطرحاند. مطالعات قدیمیتر آستانه زمانی متفاوتی گزارش کردهاند؛ بنابراین تفسیر این یافته باید با توجه به منبع معیار و شرایط بیمار انجام شود.
مدت ریفلاکس فقط یکی از اطلاعات گزارش است و تصمیم درمان بر اساس مجموعه یافتهها گرفته میشود. طبق همین راهنما، قطر رگ هم بهتنهایی معیار مناسبی برای تعیین نیاز به درمان نیست.
درمان واریس با لیزر یکی از روشهای کمتهاجمی است که برای درمان برخی از رگهای واریسی و کاهش علائم ناشی از نارسایی وریدی استفاده میشود.
ریفلاکس در کدام رگ گزارش شده است؟
گزارش سونوگرافی معمولاً مشخص میکند ریفلاکس در کدام بخش دیده شده است:
- رگهای سطحی: رگهایی که زیر پوست قرار دارند. ریفلاکس در رگهای اصلی سطحی، مانند ورید صافن بزرگ (GSV) و ورید صافن کوچک (SSV)، یافتهای است که بسیاری از درمانهای رایج واریس بر اساس آن برنامهریزی میشوند.
- رگهای عمقی: رگهای بزرگ داخل عضلات ران و ساق. ریفلاکس در این رگها معنا و برنامه درمانی متفاوتی دارد.
- رگهای رابط (پرفوران): رگهایی که سیستم سطحی و عمقی را به هم وصل میکنند.
گزارش ممکن است الگوی ریفلاکس را هم توضیح دهد. مثلاً برگشت خون ممکن است فقط در محل اتصال دو ورید، در بخشی از یک ورید یا بهصورت پیوسته در امتداد آن دیده شود. تعریف ریفلاکس محوری به رگ بستگی دارد؛ برای نمونه، در صافن بزرگ از کشاله ران تا بالای ساق و در صافن کوچک از زانو تا مچ در نظر گرفته میشود. این جزئیات در انتخاب روش درمان اهمیت دارند.
شرایط انجام سونوگرافی چه اثری بر نتیجه دارد؟
ریفلاکس یک یافته «پویا» است و به شرایط انجام آزمایش بستگی دارد. در مطالعهای که مرزهای ریفلاکس را تعریف کرد، نتیجه برخی قطعههای رگ در حالت ایستاده و خوابیده متفاوت بود و پژوهشگران توصیه کردند بررسی ریفلاکس در حالت ایستاده انجام شود. راهنمای ۲۰۲۲ انجمنهای آمریکایی هم انجام آزمایش را در حالت ایستاده، هر وقت ممکن باشد، توصیه میکند و در صورت ناتوانی بیمار، حالت نشسته یا حالت درازکش با سر بالاتر از پاها را جایگزین میداند.
در یک مطالعه کوچک روی زنان جوان بدون سابقه زایمان، قطر رگها و زمان بسته شدن دریچهها در مراحل مختلف چرخه قاعدگی تفاوت داشت. این یافته از یک جمعیت محدود به دست آمده و نباید بدون احتیاط به همه بیماران تعمیم داده شود. به همین دلیل اگر جواب سونوگرافی با علائم یا معاینه شما جور درنمیآید، پزشک ممکن است شرایط انجام آزمایش را هم در نظر بگیرد یا تکرار آن را لازم بداند.
آیا وجود ریفلاکس یعنی باید درمان کنم؟
نه لزوماً. راهنمای ۲۰۲۲ انجمنهای آمریکایی توصیههای درمانی خود را برای بیمارانی مطرح میکند که واریس علامتدار و ریفلاکس در رگهای اصلی سطحی دارند و برای درمان مناسباند. در این گروه، مداخله روی رگ سطحی بر استفاده طولانیمدت از جوراب فشاری ترجیح داده شده است. راهنمای مؤسسه ملی سلامت و مراقبت بالینی بریتانیا (NICE) هم سونوگرافی داپلر را برای تأیید تشخیص واریس، تعیین میزان ریفلاکس و برنامهریزی درمان توصیه میکند و درمانهای مداخلهای را برای افرادی پیشنهاد میدهد که واریس تأییدشده و ریفلاکس در رگهای اصلی دارند.
پس یک جمله در گزارش، بهتنهایی نسخه درمان نیست. پزشک این عوامل را کنار هم میگذارد:
- آیا علائمی مثل درد، سنگینی، ورم یا گرفتگی پا دارید؟
- آیا رگهای واریسی یا تغییرات پوستی، مثل تغییر رنگ یا اگزمای ساق، دیده میشود؟
- ریفلاکس در کدام رگ، با چه الگو و در چه طولی است؟
- آیا در رگهای عمقی مشکل یا انسدادی وجود دارد؟
- ترجیح شما بین درمان مداخلهای و روشهای محافظهکارانه چیست؟
با جواب سونوگرافی چه کار کنیم؟
جواب را همراه با هر سونوگرافی قبلی نزد پزشک ببرید و علائمتان را دقیق توضیح دهید. این سؤالها کمک میکند گفتوگو مفیدتر شود:
- ریفلاکس در کدام رگ و در چه طولی است؟
- آیا علائم من با همین یافته توضیح داده میشود؟
- آیا درمان لازم است، یا میتوان فعلاً با جوراب فشاری و پیگیری ادامه داد؟
- اگر درمان لازم است، کدام روش و چرا؟
در برخی موارد نباید منتظر نوبت عادی بمانید:
- اگر در گزارش، لخته در ورید عمقی پا (DVT) یا احتمال آن ذکر شده، برای ارزیابی فوری پزشکی اقدام کنید. اگر نوع یا تازگی لخته مشخص نیست، همان روز فوریت نتیجه را با پزشک بررسی کنید. تورم تازه و یکطرفه پا یا درد قابلتوجه ساق نیز نیازمند ارزیابی سریع است.
- اگر رگ واریسی خونریزی میکند، دراز بکشید، پای درگیر را بالا نگه دارید و با یک پارچه تمیز، فشار مستقیم و محکم روی محل خونریزی وارد کنید. همزمان برای دریافت کمک پزشکی فوری اقدام کنید. حتی اگر خونریزی متوقف شد، ارزیابی فوری پزشکی و ارجاع به متخصص عروق ضروری است.
- تغییر رنگ یا اگزمای پوست ساق، یا زخمی که در پایین زانو خوب نمیشود، از دلایل ارجاع به متخصص عروق است.
- تنگی نفس ناگهانی یا درد قفسه سینه نیاز به تماس فوری با اورژانس دارد.
ریفلاکس وریدی یک یافته تصویربرداری است که فقط کنار علائم و معاینه معنا پیدا میکند. اگر جواب سونوگرافی شما ریفلاکس را نشان داده، تفسیر آن را در کنار معاینه متخصص عروق انجام دهید تا درباره نیاز یا عدم نیاز به درمان تصمیم درستی گرفته شود.
منابع
- Gloviczki P, et al. — The ۲۰۲۲ SVS/AVF/AVLS clinical practice guidelines for the management of varicose veins of the lower extremities, Part I (J Vasc Surg Venous Lymphat Disord) — ۲۰۲۳
- Labropoulos N, et al. — Definition of venous reflux in lower-extremity veins (J Vasc Surg) — ۲۰۰۳
- NICE — Varicose veins: diagnosis and management (CG168) — ۲۰۱۳
- Mayo Clinic — Varicose veins: Diagnosis and treatment — ۲۰۲۴
- Phlebolymphology — Commentary on: Asbeutah AM et al. Changes in the diameter and valve closure time of leg veins across the menstrual cycle (J Ultrasound Med, ۲۰۱۴) — تاریخ درج نشده
- Society for Vascular Surgery, American Venous Forum, American Vein and Lymphatic Society — Clinical practice guidelines for the management of varicose veins of the lower extremities, Part II — ۲۰۲۳
- British Journal of General Practice — Bleeding from varicose veins: advice in primary care and referral — ۲۰۲۲
- NHS — Deep vein thrombosis (DVT) — تاریخ بررسی ۲۰۲۶
- NHS — Pulmonary embolism — تاریخ بررسی ۲۰۲۶
- NHS England — Making a decision about treatment for varicose veins — ۲۰۲۳