خونریزی ناگهانی از یک رگ برجسته روی پا ممکن است برای بیمار بسیار ترسناک باشد. اگرچه همه افراد دارای رگ‌های برجسته چنین عارضه‌ای را تجربه نمی‌کنند، خونریزی یکی از عوارض شناخته‌شده بیماری‌های وریدی است و در برخی شرایط می‌تواند قابل‌توجه باشد. به همین دلیل، بیمارانی که برای درمان واریس پا مراجعه می‌کنند باید بدانند در صورت خونریزی چه اقدامی انجام دهند و چرا پس از کنترل اولیه، بررسی علت زمینه‌ای ضروری است.
دکتر برادران در فردی که سابقه خونریزی از رگ داشته است فقط محل پارگی را بررسی نمی‌کند؛ وضعیت کل سیستم وریدی و وجود فشار وریدی زمینه‌ای نیز اهمیت دارد. حتی اگر بیمار قصد انجام درمان واریس با لیزر داشته باشد، انتخاب روش درمان باید پس از بررسی منبع رفلاکس و شرایط رگ انجام شود.
از سوی دیگر، واریس صورت یا رگ‌های سطحی صورت با خونریزی وریدهای برجسته اندام تحتانی یک وضعیت یکسان محسوب نمی‌شود و اصول این مقاله عمدتاً مربوط به رگ‌های واریسی پا است.
چرا یک رگ واریسی ممکن است خونریزی کند؟
رگ‌های واریسی معمولاً نزدیک‌تر به سطح پوست قرار می‌گیرند. افزایش فشار وریدی می‌تواند باعث گشادشدن این رگ‌ها شود و در برخی بیماران پوست روی آن‌ها نیز به مرور نازک‌تر یا آسیب‌پذیرتر می‌شود.
اگر رگ در ناحیه‌ای قرار داشته باشد که پوست روی آن بسیار نازک است، حتی یک ضربه کوچک، خاراندن پوست یا برخورد با وسایل می‌تواند موجب خونریزی شود.
در بعضی بیماران نیز خونریزی بدون آسیب قابل‌توجه خارجی آغاز می‌شود.
وجود زخم وریدی یا نواحی کوچک برجسته و آبی‌رنگ نزدیک سطح پوست می‌تواند خطر خونریزی را افزایش دهد.
آیا خونریزی رگ واریسی واقعاً می‌تواند زیاد باشد؟
بله.
از آنجا که فشار داخل وریدهای پا در حالت ایستاده بالاتر است، بازشدن یک رگ سطحی ممکن است باعث خروج سریع خون شود.
راهنمای International Union of Phlebology در سال ۲۰۲۴ تأکید کرده است که خونریزی از رگ واریسی در موارد شدید می‌تواند خطرناک باشد و باید اصول کمک‌های اولیه به بیمار و خانواده او آموزش داده شود.
موارد شدید و حتی مرگ ناشی از خونریزی در گزارش‌های پزشکی ثبت شده‌اند، به‌خصوص در افراد سالمند، افراد تنها یا بیمارانی که داروهای ضدانعقاد مصرف می‌کنند.
بنابراین نباید خونریزی قابل‌توجه را یک مشکل صرفاً زیبایی دانست.
هنگام خونریزی از رگ پا چه کار کنیم؟
اولین اقدام مهم دراز کشیدن و بالا بردن پا است.
اگر بیمار ایستاده باقی بماند، فشار وریدی پا می‌تواند ادامه خونریزی را تشدید کند.
پس از بالا قراردادن پا باید با یک پارچه تمیز، گاز استریل یا وسیله مناسب، فشار مستقیم و محکم روی محل خونریزی وارد شود.
فشار را نباید هر چند ثانیه یک بار برداشت تا ببینیم خونریزی قطع شده یا خیر؛ این کار می‌تواند لخته اولیه را از بین ببرد.
اگر خونریزی شدید است یا با فشار مستقیم کنترل نمی‌شود، باید خدمات اورژانسی دریافت شود.
چه کاری نباید انجام دهیم؟
یکی از اشتباهات مهم، بستن یک طناب یا تورنیکه در قسمت بالاتر پا به‌صورت خودسرانه است.
برای خونریزی ورید واریسی، توصیه اصلی بالا بردن اندام و فشار مستقیم روی محل است.
همچنین بیمار نباید در حالت ایستاده باقی بماند و صرفاً دستمالی روی رگ قرار دهد.
اگر خون به داخل کفش یا لباس می‌ریزد، شدت ظاهری آن می‌تواند فرد را مضطرب کند، اما اولویت همچنان خواباندن فرد، بالا بردن پا و اعمال فشار مستقیم است.
اگر خونریزی قطع شد، دیگر نیازی به پزشک نیست؟
خیر.
قطع خونریزی فقط مشکل همان لحظه را کنترل کرده است.
رگی که یک بار خونریزی کرده ممکن است دوباره دچار خونریزی شود، به‌خصوص اگر فشار وریدی زمینه‌ای درمان نشده باشد.
راهنمای تخصصی SVS/AVF/AVLS توصیه می‌کند بیمار پس از کنترل خونریزی برای بررسی نارسایی وریدی سطحی و درمان مناسب ارجاع شود تا احتمال خونریزی مجدد کاهش پیدا کند.
NICE نیز خونریزی از رگ واریسی را یکی از موارد ارجاع فوری به سرویس تخصصی عروقی می‌داند.
پزشک بعد از خونریزی چه چیزی را بررسی می‌کند؟
پس از کنترل وضعیت حاد، ارزیابی می‌تواند شامل معاینه پوست و رگ‌ها و در صورت نیاز سونوگرافی داپلکس باشد.
سونوگرافی کمک می‌کند مشخص شود:
- کدام مسیر وریدی دچار برگشت خون است؛
- آیا ورید اصلی زمینه‌ساز رگ خونریزی‌کننده است؛
- شدت رفلاکس چقدر است؛
- چه روش درمانی برای جلوگیری از عود مناسب‌تر است.
فقط بستن نقطه‌ای که خونریزی کرده، بدون توجه به فشار وریدی زمینه‌ای، ممکن است مشکل اصلی را برطرف نکند.
چه کسانی بیشتر در معرض مشکل جدی هستند؟
در افراد سالمند، کسانی که تنها زندگی می‌کنند، افرادی که پوست بسیار نازکی روی رگ دارند و بیمارانی که داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت مصرف می‌کنند، خونریزی ممکن است اهمیت بیشتری داشته باشد.
وجود زخم وریدی نیز می‌تواند خطر خونریزی را افزایش دهد.
این افراد بهتر است قبل از بروز عارضه، درباره اقدامات اولیه صحیح اطلاعات داشته باشند.
آیا حمام آب گرم باعث خونریزی می‌شود؟
گرما باعث گشادشدن عروق سطحی می‌شود، اما نمی‌توان گفت هر حمام گرم باعث پارگی رگ خواهد شد.
بااین‌حال در فردی که رگ بسیار سطحی با پوست نازک دارد، بهتر است از واردکردن ضربه، خاراندن شدید یا آسیب به ناحیه جلوگیری شود.
درمان بعد از خونریزی چگونه انتخاب می‌شود؟
هدف، فقط متوقف‌کردن خونریزی امروز نیست؛ بلکه کاهش فشار در سیستم وریدی مسئول آن است.
بر اساس آناتومی بیمار، درمان می‌تواند شامل روش‌هایی مانند ابلیشن داخل وریدی، اسکلروتراپی یا درمان شاخه‌های سطحی باشد.
روش مناسب باید از روی نتیجه معاینه و سونوگرافی انتخاب شود.
جمع‌بندی
خونریزی از رگ واریسی عارضه‌ای است که نباید نادیده گرفته شود. در لحظه خونریزی، خواباندن فرد، بالا بردن پا و فشار مستقیم روی محل از اقدامات اصلی هستند.
بعد از کنترل خونریزی نیز مراجعه تخصصی اهمیت دارد؛ زیرا بدون درمان علت زمینه‌ای، احتمال تکرار وجود دارد.
در صورت سابقه چنین عارضه‌ای، بررسی توسط دکتر برادران می‌تواند مشخص کند آیا بیماری وریدی زمینه‌ای نیازمند درمان است.
سوالات متداول
اگر خونریزی هنگام خواب اتفاق بیفتد چه کنیم؟
همان اصول بالا بردن پا و فشار مستقیم را اجرا کنید و در خونریزی قابل‌توجه یا کنترل‌نشده فوراً کمک پزشکی بگیرید.
آیا مصرف آسپرین خونریزی رگ واریسی را شدیدتر می‌کند؟
داروهای ضدپلاکت و ضدانعقاد می‌توانند شدت یا طول مدت خونریزی را افزایش دهند؛ اما هیچ دارویی را بدون نظر پزشک قطع نکنید.
آیا بعد از یک خونریزی کوچک هم باید مراجعه کرد؟
بله. سابقه خونریزی از رگ واریسی ارزش ارزیابی عروقی دارد، حتی اگر خونریزی فعلی متوقف شده باشد.
آیا چسب زخم برای پیشگیری از خونریزی مجدد کافی است؟
خیر. پانسمان فقط از سطح پوست محافظت می‌کند و فشار وریدی زمینه‌ای را درمان نمی‌کند.
