یکی از باورهای رایج این است که رگ‌های واریسی فقط در افراد دارای اضافه‌وزن ایجاد می‌شوند. چاقی می‌تواند یکی از عوامل مرتبط با بیماری مزمن وریدی باشد، اما تنها عامل نیست. افراد دارای وزن طبیعی و حتی افراد بسیار لاغر نیز ممکن است به دلیل ژنتیک، ساختار دریچه‌های وریدی یا عوامل دیگر برای درمان واریس پا مراجعه کنند.
در ارزیابی دکتر برادران وزن فقط یکی از بخش‌های شرح حال است و نمی‌توان صرفاً با دیدن اندام لاغر، بیماری وریدی را رد کرد. اگر بیماری واقعی و رفلاکس وریدی وجود داشته باشد، تصمیم درباره روش‌هایی مانند درمان لیزر پا بر اساس وضعیت رگ گرفته می‌شود نه صرفاً BMI بیمار.
چرا در افراد لاغر رگ‌ها بیشتر دیده می‌شوند؟
در افراد کم‌چربی، فاصله رگ‌های سطحی تا سطح پوست کمتر به نظر می‌رسد.
به همین دلیل حتی رگ طبیعی ممکن است:
- روی دست‌ها
- پاها
- شقیقه
- پیشانی
بیشتر دیده شود.
در ورزشکاران نیز افزایش جریان خون و حجم عضله می‌تواند برخی عروق را برجسته‌تر کند.
بنابراین «قابل مشاهده بودن رگ» با «بیمار بودن رگ» یکسان نیست.
در افراد لاغر، به‌دلیل کمتر بودن بافت چربی زیرپوستی، عروق سطحی صورت ممکن است واضح‌تر دیده شوند و گاهی با عنوان واریس صورت شناخته یا جست‌وجو شوند.
بااین‌حال، این حالت لزوماً به معنای بیماری وریدی مشابه واریس پا نیست و می‌تواند مربوط به رگ‌های سطحی یا تلانژکتازی باشد.
پس رگ واریسی واقعی چیست؟
رگ واریسی معمولاً یک ورید زیرجلدی گشاد و پیچ‌خورده است که ممکن است به دلیل اختلال عملکرد دریچه‌ها و برگشت خون ایجاد شود.
برای تشخیص، پزشک به شکل رگ و علائمی مثل:
- سنگینی
- درد
- ورم
- خارش
- تغییرات پوستی
توجه می‌کند.
در موارد مناسب، داپلکس وجود رفلاکس را بررسی می‌کند.
نقش ژنتیک از وزن مهم‌تر است؟
نمی‌توان این دو را در همه افراد رتبه‌بندی کرد، اما شواهد جدید نشان می‌دهند ژنتیک نقش اساسی در استعداد بیماری دارد.
مرور منتشرشده در Angiology در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد سابقه خانوادگی و چندین مسیر ژنتیکی با ایجاد رگ‌های واریسی مرتبط هستند.
بنابراین فردی با وزن کاملاً طبیعی ولی سابقه خانوادگی قوی ممکن است بیشتر از فرد چاق بدون همان استعداد ژنتیکی در معرض مشکل قرار داشته باشد.
وزن بالا چه نقشی دارد؟
چاقی می‌تواند فشار داخل شکم و بار واردشده بر اندام تحتانی را افزایش دهد و در مطالعات با شدت بیشتر بیماری مزمن وریدی ارتباط داشته است.
راهنمای بیماری مزمن وریدی بر کنترل وزن در افراد دارای اضافه‌وزن تأکید می‌کند.
اما این توصیه به این معنی نیست که افراد لاغر مصون هستند.
بارداری چطور؟
فرد ممکن است قبل از بارداری لاغر باشد اما در طول بارداری به دلیل تغییرات هورمونی، افزایش حجم خون و فشار مکانیکی رحم، دچار رگ‌های جدید شود.
تعداد بارداری‌ها نیز در برخی مطالعات با افزایش احتمال بیماری وریدی مرتبط بوده است.
ایستادن طولانی در فرد لاغر
داشتن وزن پایین، اثر جاذبه و بی‌حرکتی را حذف نمی‌کند.
فرد لاغری که روزانه ساعات زیادی ثابت می‌ایستد یا می‌نشیند، همچنان ممکن است علائم بیماری وریدی داشته باشد.
آیا ورزش مانع بیماری می‌شود؟
فعالیت بدنی برای سلامت عمومی و عملکرد پمپ عضلات ساق مفید است و راهنماهای بیماری مزمن وریدی ورزش را توصیه می‌کنند.
اما ورزش نمی‌تواند استعداد ژنتیکی را کاملاً از بین ببرد.
به همین دلیل ممکن است یک فرد ورزشکار و سالم نیز دچار بیماری شود.
آیا کاهش وزن رگ‌های موجود را از بین می‌برد؟
اگر فرد اضافه‌وزن داشته باشد، کاهش وزن می‌تواند فشار وارد بر اندام را کم کند و برای سلامت عمومی مفید باشد.
اما رگی که ساختار آن تغییر کرده و دچار رفلاکس قابل‌توجه شده است الزاماً تنها با کاهش وزن ناپدید نمی‌شود.
آیا رگ‌های واضح در فرد لاغر را باید درمان کرد؟
نه لزوماً.
اگر رگ‌ها طبیعی، صاف و بدون علامت باشند، ممکن است فقط به علت پوست نازک‌تر بیشتر دیده شوند.
درمان فقط زمانی مطرح می‌شود که مشکل واقعی عروقی یا نگرانی زیبایی مشخصی وجود داشته باشد و نوع رگ مناسب درمان باشد.
چگونه بفهمیم رگ طبیعی است یا مشکل دارد؟
موارد زیر احتمال نیاز به بررسی را بیشتر می‌کنند:
- رگ پیچ‌خورده و برجسته
- افزایش تدریجی اندازه
- تورم مچ
- سنگینی یا درد
- خارش
- تغییر رنگ پوست
- سابقه خانوادگی قوی
اگر تنها رگ‌های صاف و طبیعی زیر پوست دیده می‌شوند و هیچ علامتی وجود ندارد، وضعیت متفاوت است.
آیا BMI پایین باعث خطر بیشتر می‌شود؟
در حال حاضر شواهدی وجود ندارد که لاغربودن به‌خودی‌خود یک عامل اصلی خطر برای رگ‌های واریسی باشد.
نکته این است که لاغری محافظ مطلق نیست.
ژن‌ها، سن، جنس، بارداری، فعالیت شغلی و سابقه بیماری وریدی همگی می‌توانند نقش داشته باشند.
چه زمانی مراجعه کنیم؟
اگر وزن طبیعی یا پایین دارید اما رگ‌های پا همراه با درد، ورم، سنگینی یا تغییرات پوستی شده‌اند، تصور نکنید چون لاغر هستید امکان بیماری وجود ندارد.
دکتر برادران می‌تواند با معاینه و در صورت نیاز سونوگرافی مشخص کند آیا رگ قابل مشاهده صرفاً یک ویژگی طبیعی است یا اختلال وریدی وجود دارد.
جمع‌بندی
افراد لاغر نیز می‌توانند به بیماری وریدی مبتلا شوند. اضافه‌وزن تنها یکی از عوامل خطر است و ژنتیک، بارداری، سن، شرایط کاری و ساختار رگ‌ها نیز نقش دارند.
از طرف دیگر، رگ‌های طبیعی در بدن افراد لاغر بیشتر دیده می‌شوند؛ بنابراین هر رگ واضحی را نباید بیماری دانست.
سوالات متداول
آیا چاق‌شدن باعث می‌شود رگ‌های فرد لاغر کمتر دیده شوند؟
ممکن است پوشش چربی آن‌ها را کمتر نمایان کند، اما افزایش وزن روش درمان عروق نیست و می‌تواند سلامت وریدی را بدتر کند.
چرا رگ‌های ورزشکاران خیلی برجسته‌اند؟
چربی پایین بدن، افزایش عضله و افزایش جریان خون حین ورزش می‌تواند عروق طبیعی را واضح‌تر کند.
آیا فرد لاغر برای پیشگیری باید جوراب واریس بپوشد؟
خیر. جوراب پزشکی فقط به دلیل لاغری یا سابقه خانوادگی برای همه لازم نیست.
آیا رگ‌های طبیعی برجسته با بالا بردن پا ناپدید می‌شوند؟
ظاهر رگ ممکن است با وضعیت بدن تغییر کند، اما این موضوع به‌تنهایی معیار تشخیص بیماری نیست.
