گاهی فرد متوجه میشود یکی از رگهای سطحی پا که قبلاً نرم یا فقط برجسته بوده، ناگهان سفت، حساس و دردناک شده است. این حالت میتواند با قرمزی و گرمی پوست نیز همراه باشد. یکی از تشخیصهایی که در چنین شرایطی مطرح میشود ترومبوز ورید سطحی یا SVT است. در فردی که سابقه بیماری وریدی دارد، این وضعیت ممکن است هنگام ارزیابی برای درمان واریس پا شناسایی شود.
اگر دچار واریس صورت و رگهای قابل مشاهده روی گونه یا اطراف بینی شدهاید، برای بررسی و انتخاب روش درمان مناسب به کلینیک دکتر برادران مراجعه کنید.
ترومبوز ورید سطحی چیست؟
ترومبوز ورید سطحی به تشکیل لخته داخل یکی از وریدهای سطحی گفته میشود که اغلب با التهاب دیواره رگ همراه است.
در گذشته این وضعیت اغلب «ترومبوفلبیت سطحی» نامیده میشد و تصور میشد بیماری نسبتاً بیخطری است.
اما شواهد جدید نشان دادهاند که SVT در بعضی بیماران میتواند با ترومبوز ورید عمقی یا حتی آمبولی ریه همراه باشد یا به سمت سیستم عمقی گسترش پیدا کند.
یک مرور جدید JAMA در سال ۲۰۲۵ گزارش کرده است که حدود ۱۰ درصد بیماران مبتلا به ترومبوز ورید سطحی ممکن است به DVT یا آمبولی ریه پیشرفت کنند؛ بنابراین محل و وسعت لخته اهمیت زیادی دارد.
چه علائمی ایجاد میکند؟
علائم کلاسیک عبارتاند از:
- رگ سفت شبیه یک طناب زیر پوست
- درد و حساسیت در طول مسیر رگ
- قرمزی
- گرمی موضعی
- تورم اطراف رگ
- درد هنگام لمس
در برخی بیماران رگ واریسی از قبل وجود داشته و سپس ناگهان سفت و دردناک میشود.
چه ارتباطی با رگهای واریسی دارد؟
وجود رگهای واریسی یکی از عوامل خطر شناختهشده برای SVT است.
کاهش سرعت جریان خون و تغییرات دیواره رگ میتوانند زمینه تشکیل لخته را فراهم کنند.
بااینحال SVT فقط در رگ واریسی رخ نمیدهد. در فردی که بدون وجود رگهای واریسی مکرراً دچار این وضعیت میشود، ممکن است پزشک عوامل دیگری مانند سرطان، اختلالات انعقادی یا بیماریهای زمینهای را نیز در نظر بگیرد.
آیا SVT همان DVT است؟
خیر.
در DVT لخته داخل سیستم وریدی عمقی ایجاد میشود؛ این سیستم سهم اصلی انتقال خون اندام را بر عهده دارد.
در SVT لخته در یک ورید سطحی قرار دارد.
اما این دو وضعیت کاملاً از یکدیگر جدا نیستند. لخته سطحی ممکن است به محل اتصال با سیستم عمقی نزدیک باشد یا همراه DVT وجود داشته باشد.
همین مسئله دلیل اهمیت سونوگرافی است.
چرا طول لخته مهم است؟
در راهنمای SVS/AVF/AVLS، محل لخته نسبت به محل اتصال ورید صافن به سیستم عمقی و طول درگیری، در انتخاب درمان نقش دارد.
برای مثال، لختهای که در ورید صافن بزرگ و نزدیک اتصال صافنوفمورال قرار گرفته است، از نظر خطر با یک شاخه کوتاه و دور از سیستم عمقی یکسان نیست.
بنابراین درمان را نمیتوان فقط از روی میزان درد تعیین کرد.
سونوگرافی چه چیزی نشان میدهد؟
سونوگرافی داپلکس میتواند:
- محل دقیق لخته را مشخص کند؛
- طول آن را اندازه بگیرد؛
- فاصله آن تا سیستم عمقی را تعیین کند؛
- وجود DVT همزمان را بررسی کند.
مرور جامع منتشرشده در ۲۰۲۴ نیز بر اهمیت سونوگرافی برای ارزیابی وسعت SVT و رد درگیری سیستم عمقی تأکید کرده است.
آیا میتوان فقط از مسکن استفاده کرد؟
در بعضی SVTهای محدود ممکن است درمان علامتی بخشی از مدیریت باشد، اما این تصمیم به محل و طول لخته وابسته است.
برای برخی انواع SVT، راهنماهای تخصصی درمان ضدانعقادی برای مدت مشخص را توصیه میکنند.
به همین دلیل مصرف خودسرانه مسکن و صبرکردن بدون ارزیابی، خصوصاً در رگی که وسیع یا نزدیک کشاله ران است، مناسب نیست.
آیا ماساژ رگ سفت خوب است؟
خیر، بهتر است رگ دردناک و مشکوک به لخته را بهصورت شدید ماساژ ندهید.
ابتدا باید علت مشخص شود.
اگر همراه با تورم قابلتوجه کل پا یا علائم DVT باشد، موضوع اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چه علائمی اورژانسی هستند؟
اگر همراه با رگ دردناک، فرد دچار:
- تورم ناگهانی واضح یک پا
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه
- سرفه خونی
- ضعف یا احساس غش
شود، باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود.
بعد از برطرفشدن التهاب چه میشود؟
اگر SVT روی زمینه نارسایی وریدی ایجاد شده باشد، بعد از برطرفشدن مرحله حاد ممکن است سیستم وریدی از نظر رفلاکس بررسی شود.
راهنمای تخصصی توصیه میکند در بیمار دارای ترومبوفلبیت صافن، پس از فروکشکردن التهاب و در صورت وجود رفلاکس پاتولوژیک، درمان رگ زمینهای قابل بررسی باشد.
جمعبندی
رگ سفت و دردناک روی پا میتواند ناشی از ترومبوز ورید سطحی باشد. این بیماری همیشه یک التهاب ساده نیست و در برخی بیماران با DVT یا آمبولی ارتباط دارد.
تشخیص موقعیت و طول لخته با سونوگرافی در تعیین درمان اهمیت دارد.
سوالات متداول
آیا رگ سفت بعد از درمان دوباره نرم میشود؟
ممکن است سفتی طی هفتهها یا ماهها کاهش پیدا کند، اما زمان به اندازه لخته و شرایط رگ بستگی دارد.
آیا گرمای موضعی درمان SVT است؟
کمپرس گرم در برخی توصیههای قدیمی مطرح شده، اما راهنمای جدید تأکید میکند درمان باید بر اساس خطر و وسعت لخته تعیین شود.
آیا سفر هوایی با SVT تازه مجاز است؟
بهتر است قبل از سفر طولانی با پزشک مشورت شود؛ خصوصاً اگر درمان ضدانعقادی یا بررسی بیشتر لازم باشد.
آیا هر رگ قرمز و دردناک لخته دارد؟
خیر. التهاب پوست و مشکلات دیگر نیز ممکن است شبیه آن باشند؛ تشخیص نهایی با ارزیابی پزشکی انجام میشود.
