زخم کنار قوزک پا ممکن است ابتدا شبیه خراش یا آسیب ساده به نظر برسد؛ اما اگر طی چند هفته بهبود پیدا نکند، باید علت زمینهای آن مشخص شود. یکی از علل مهم زخمهای مزمن پایین ساق، بیماری مزمن وریدی و واریس است. در مراحل پیشرفته واریس پا، افزایش طولانیمدت فشار داخل وریدها میتواند موجب تغییرات پوستی و در برخی بیماران ایجاد زخم وریدی شود.
دکتر برادران در بیماران دارای زخم پایین ساق تنها ظاهر زخم را بررسی نمیکند؛ بلکه وضعیت عروق، سابقه تورم، تغییر رنگ پوست، واریس و سایر عوامل نیز باید ارزیابی شوند.
زخم وریدی چیست؟
زخم وریدی نوعی زخم مزمن است که معمولاً در اثر فشار بالای طولانیمدت در سیستم وریدی ایجاد میشود.
در نارسایی مزمن وریدی، دریچههای وریدها قادر نیستند جریان خون را بهطور مناسب به سمت قلب هدایت کنند. افزایش فشار در بخش پایینی پا میتواند باعث التهاب، ورم و آسیب تدریجی پوست شود.
در مراحل پیشرفتهتر، پوست ممکن است شکننده شود و حتی یک آسیب کوچک به زخمی تبدیل شود که بهسختی ترمیم میشود.
زخم وریدی معمولاً کجا ظاهر میشود؟
محل زخم اطلاعات مهمی به پزشک میدهد.
زخمهای وریدی معمولاً در قسمت پایینی ساق دیده میشوند و ناحیه اطراف قوزک داخلی یکی از محلهای شایع است.
در مقابل، برخی زخمهای ناشی از بیماری شریانی بیشتر روی انگشتان یا بخشهای انتهایی پا دیده میشوند.
بااینحال تنها محل زخم برای تشخیص کافی نیست.
علائم همراه زخم وریدی
قبل از ایجاد زخم، بسیاری از بیماران برای مدت طولانی علائم دیگری داشتهاند:
- تورم مچ پا
- احساس سنگینی
- رگهای برجسته
- خارش
- اگزمای وریدی
- قهوهای شدن پوست
- سفتشدن بافت پایین ساق
وجود این علائم در کنار سابقه واریس پا احتمال منشأ وریدی را بیشتر میکند.
چه مدت زمان بدون بهبود اهمیت دارد؟
راهنمای NICE توصیه میکند زخم پایین پا که طی دو هفته ترمیم نشده است، برای ارزیابی عروقی ارجاع داده شود.
این توصیه به این معنا نیست که هر زخم دو هفتهای قطعاً وریدی است؛ بلکه ادامه زخم نشان میدهد باید علت زمینهای مشخص شود.
همه زخمهای پا وریدی نیستند
این نکته بسیار مهم است.
دیابت، بیماری شریانی، فشار مداوم، عفونت، نوروپاتی، بیماریهای پوستی و برخی اختلالات دیگر نیز میتوانند زخم ایجاد کنند.
به همین دلیل استفاده خودسرانه از جوراب فشاری یا درمانهای خانگی قبل از بررسی گردش خون توصیه نمیشود.
در بعضی افراد ممکن است همزمان بیماری شریانی و وریدی وجود داشته باشد.
بررسی جریان شریانی چرا مهم است؟
در زخم مزمن پا فقط وریدها مهم نیستند.
پزشک ممکن است نیاز داشته باشد جریان خون شریانی را نیز بررسی کند. در برخی بیماران اندازهگیری شاخص فشار مچ پا به بازو یا بررسیهای تکمیلی انجام میشود.
راهنمای ۲۰۲۴ ACC/AHA برای بیماری شریان محیطی نیز بر تشخیص بهموقع مشکلات خونرسانی اندام تأکید دارد.
نقش سونوگرافی داپلر در زخم وریدی
اگر احتمال بیماری وریدی وجود داشته باشد، سونوگرافی داپلکس میتواند مشخص کند آیا برگشت خون غیرطبیعی در سیستم وریدی وجود دارد یا خیر.
شناخت منبع فشار وریدی برای انتخاب درمان اهمیت دارد.
راهنمای SCAI در سال ۲۰۲۵ نیز درمان بیماری مزمن وریدی همراه با زخم را موضوعی فراتر از مراقبت سطحی از زخم میداند و بر درمان علت وریدی در بیماران مناسب تأکید دارد.
آیا فقط پانسمان کافی است؟
خیر؛ اگر زخم منشأ وریدی داشته باشد، درمان صرف سطح زخم ممکن است کافی نباشد.
مراقبت از زخم، کنترل عفونت در صورت وجود، درمان ورم و مدیریت فشار وریدی بخشهای مختلف درمان هستند.
در افراد مناسب، درمان reflux وریدی نیز ممکن است برای بهبود زخم و کاهش احتمال عود مطرح شود.
آیا واریس صورت هم ممکن است زخم ایجاد کند؟
واریس صورت معمولاً اصطلاحی عمومی برای عروق سطحی قابل مشاهده صورت است و با زخم وریدی اندام تحتانی یک وضعیت واحد محسوب نمیشود.
زخمهای وریدی مورد بحث در این مقاله اساساً به بیماری وریدی پایین پا و واریس پا مربوط هستند.
چه علائمی مراجعه سریعتر میخواهند؟
اگر زخم:
- قرمزی رو به گسترش دارد،
- بوی غیرطبیعی یا ترشح چرکی پیدا کرده،
- با تب همراه است،
- درد آن ناگهان زیاد شده،
- سیاه یا بسیار رنگپریده شده،
- یا خونریزی قابلتوجه دارد،
باید سریع ارزیابی پزشکی شود.
مراجعه برای درمان
در بیمار مبتلا به واریس که تغییر رنگ پوست یا زخم ایجاد شده، تأخیر در بررسی علت اصلی مناسب نیست.
دکتر برادران میتواند پس از معاینه و بررسی عروق مشخص کند آیا بیماری وریدی در ایجاد زخم نقش دارد و آیا نیاز به سونوگرافی یا درمان عروقی وجود دارد.
جمعبندی
زخم دیرترمیم اطراف قوزک پا میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و یکی از مهمترین آنها نارسایی مزمن وریدی است.
وجود سابقه ورم، تغییر رنگ پوست، اگزما یا رگهای برجسته احتمال زخم وریدی را بیشتر میکند، اما تشخیص نیازمند ارزیابی پزشکی است.
سوالات متداول
آیا هر زخم قوزک پا به دلیل واریس است؟
خیر. بیماری شریانی، دیابت، عفونت و عوامل دیگر نیز باید بررسی شوند.
آیا زخم وریدی بعد از بستهشدن دوباره برمیگردد؟
اگر مشکل زمینهای وریدی باقی بماند، امکان عود وجود دارد.
آیا میتوان روی زخم واریسی جوراب فشاری پوشید؟
فشردهسازی در زخم وریدی اهمیت دارد، اما ابتدا باید وضعیت شریانی و شرایط بیمار ارزیابی شود.
آیا زخم کوچک هم نیاز به بررسی دارد؟
اگر طی دو هفته بهبود واضحی ندارد، ارزیابی پزشکی توصیه میشود.
