واریس پا در نوجوانان ممکن است دیده شود، اما نباید رگ‌های برجسته را صرفاً بخشی طبیعی از بلوغ دانست. بیمارستان کودکان گریت اورموند استریت توضیح می‌دهد که واریس در کودکان بسیار کمتر از بزرگسالان دیده می‌شود. از طرف دیگر، بعضی رگ‌های غیرعادی منشأ مادرزادی دارند و تازه با رشد کودک یا نوجوان واضح می‌شوند؛ بنابراین هر رگ نمایان در این سن، همان واریس معمول بزرگسالان نیست.
ورم تازه و بی‌علت پا، به‌ویژه اگر یک‌طرفه است، یا درد بی‌علت و ماندگار آن را به رشد یا واریس نسبت ندهید؛ سریع با پزشک تماس بگیرید. دشواری تنفس، درد قفسه سینه یا غش نیازمند کمک فوری اورژانس است.
آیا هر رگ آبی روی پای نوجوان واریس است؟
رگ‌های واریسی معمولاً گشاد، برجسته و پیچ‌خورده‌اند. خطوط بسیار ظریف قرمز، آبی یا بنفش که «رگ عنکبوتی» نامیده می‌شوند، با آن‌ها تفاوت دارند. فقط دیدن رنگ یک رگ برای نام‌گذاری آن کافی نیست.
رگ‌های سطحی به‌طور طبیعی نزدیک پوست قرار دارند؛ دیده‌شدن یک رگ به‌تنهایی به معنی بیماری نیست. بااین‌حال، رگی که تازه برجسته شده باید معاینه شود. اگر درد، ورم یا تغییر رنگ تازه پوست هم وجود دارد، علائم بخش «چه علائمی نیازمند رسیدگی فوری‌اند؟» را در نظر بگیرید.
یکی دیگر از احتمال‌های قابل بررسی، «ناهنجاری وریدی» است؛ یعنی بخشی از سیاهرگ‌ها از ابتدا به شکل معمول تشکیل نشده‌اند. این تغییر ممکن است به صورت ناحیه‌ای آبی یا بنفش، برجستگی زیر پوست یا ورم دیده شود. بعضی ناهنجاری‌ها عمقی‌اند و رنگ مشخصی روی پوست ایجاد نمی‌کنند.
این توضیح به معنی وجود ناهنجاری در هر نوجوان با رگ نمایان نیست. هدف معاینه روشن‌کردن نوع تغییر است؛ تصمیم درباره پیگیری یا درمان پس از آن گرفته می‌شود.
چرا بعضی رگ‌ها در دوران رشد واضح‌تر می‌شوند؟
بعضی ناهنجاری‌های وریدی از بدو تولد وجود دارند، اما آن‌قدر کوچک یا عمقی‌اند که دیرتر دیده می‌شوند. با رشد کودک، آن‌ها هم می‌توانند بزرگ‌تر شوند. در برخی موارد، درد و ورم از سال‌های پیش از نوجوانی بیشتر به چشم می‌آید.
تغییرات هورمونی بلوغ نیز ممکن است باعث بزرگ‌ترشدن یک ناهنجاری وریدی موجود شوند. این نکته درباره همان ناهنجاری است؛ از آن نمی‌توان نتیجه گرفت که بلوغ علت هر واریس تازه است یا همه رگ‌ها پس از پایان بلوغ خودبه‌خود ناپدید می‌شوند.
گاه رگ‌های غیرعادی، از جمله واریس، بعدتر در کودکی ایجاد می‌شوند. پس نه باید همه موارد را مادرزادی فرض کرد و نه صرفاً با توصیه‌های عمومی مربوط به بزرگسالان درباره علت تصمیم گرفت.
چه تغییراتی را برای معاینه مطرح کنیم؟
اگر رگ برجسته پای نوجوان تازه پیدا شده، در حال بیشترشدن است یا نوع آن مشخص نیست، برای معاینه وقت بگیرید. درد، سنگینی، ورمی که با ایستادن یا تا پایان روز بیشتر می‌شود، و اختلال در راه‌رفتن و ورزش را هم با پزشک مطرح کنید. این علائم در مشکلات وریدی کودکان دیده می‌شوند و نباید فقط یک نگرانی ظاهری تلقی شوند. ورم تازه و بی‌علت، حتی اگر تدریجی شروع شده باشد، نباید تا نوبت معمول معاینه عقب بیفتد؛ به‌ویژه اگر یک‌طرفه است، طبق بخش بعد سریع با پزشک تماس بگیرید.
لکه مادرزادی روی همان اندام و تفاوت رشد یا اندازه دو پا را نیز بگویید. برای مثال، در اختلال مادرزادی نادری به نام «سندرم کلیپل‌ترنونه»، رگ‌های غیرعادی ممکن است همراه ناهنجاری مویرگی پوست و بزرگ‌ترشدن یک اندام دیده شوند. وجود یک رگ برجسته به‌تنهایی چنین تشخیصی را مطرح نمی‌کند؛ این همراهی‌ها فقط به پزشک کمک می‌کنند ارزیابی مناسب‌تری انجام دهد.
برای ویزیت، زمان شروع، یک‌طرفه یا دوطرفه‌بودن، تغییرات اخیر و اثر علائم بر فعالیت روزمره را یادداشت کنید. اگر عکس قدیمی از همان ناحیه دارید، می‌تواند به توضیح سیر تغییر کمک کند؛ عکس جای معاینه را نمی‌گیرد.
چه علائمی نیازمند رسیدگی فوری‌اند؟
لخته خون در کودکان شایع نیست، اما ممکن است رخ دهد. در صورت مشاهده هر یک از این تغییرات، سریع با پزشک تماس بگیرید؛ لازم نیست همه با هم باشند:
- ورم تازه و بی‌علت پا، به‌ویژه اگر ناگهانی یا یک‌طرفه است؛
- درد یا حساسیت بی‌علت که برطرف نمی‌شود؛
- قرمز یا آبی‌شدن تازه پوست ناحیه درگیر.
این نشانه‌ها لزوماً به معنی لخته نیستند، اما نیاز به ارزیابی دارند. اگر نوجوان دچار دشواری تنفس، درد قفسه سینه یا غش شده است، فوراً از اورژانس کمک بگیرید؛ برای این علائم منتظر دیده‌شدن رگ برجسته یا ورم پا نمانید.
خونریزی از رگ واریسی نیز نیازمند رسیدگی فوری پزشکی است. زخم یا تغییرات پوستیِ ماندگار هم باید معاینه شوند. اگر نوجوان قبلاً تشخیص عروقی داشته، تغییر تازه را صرفاً ادامه همان وضعیت قدیمی فرض نکنید.
بررسی را از کدام پزشک و چه آزمایشی شروع کنیم؟
برای بررسی، با پزشک معالج نوجوان صحبت کنید. ارزیابی از شنیدن شرح حال و معاینه شروع می‌شود و در صورت نیاز، تصویربرداری درخواست می‌شود.
در بررسی ناهنجاری وریدی ممکن است سونوگرافی داپلر یا ام‌آر‌آی درخواست شود تا وسعت و ارتباط رگ‌های غیرعادی روشن شود. این به معنی نیاز همه نوجوانان با رگ نمایان به همه این آزمایش‌ها نیست.
سابقه جراحی، بستری، آسیب جدی، بی‌حرکتی طولانی، لخته در خانواده و داروهای مصرفی را هم بگویید؛ این اطلاعات در ارزیابی احتمال لخته اهمیت دارند. پزشک باید بداند تغییر فقط ظاهر رگ است یا همراه آن درد، ورم و محدودیت فعالیت هم وجود دارد.
آیا برای درمان باید تا بزرگسالی صبر کرد؟
سن به‌تنهایی پاسخ این سؤال را تعیین نمی‌کند. بعضی ناهنجاری‌های وریدیِ بدون علامت فقط پیگیری می‌شوند و برخی به درمان نیاز دارند؛ تصمیم به تشخیص، محل و وسعت مشکل و اثر آن بر زندگی نوجوان وابسته است.
در مواردی که ناهنجاری وریدی به درمان نیاز دارد، درمان در کودکی و نوجوانی هم انجام می‌شود. انتخاب روش به محل، وسعت و علائم مشکل بستگی دارد؛ معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری، به روشن‌شدن این موارد کمک می‌کنند. بنابراین نه می‌توان به‌طور کلی گفت «حتماً تا بزرگسالی صبر کنید» و نه می‌توان روش درمان را فقط از روی ظاهر رگ انتخاب کرد.
اگر ظاهر رگ‌ها نوجوان را ناراحت کرده، این نگرانی را هم در ویزیت مطرح کنید و نظر خودش را بشنوید. نگرانی ظاهری ارزش گفت‌وگو دارد، اما تصمیم درمان باید پس از روشن‌شدن نوع مشکل و بررسی فایده و محدودیت گزینه‌ها گرفته شود.
منابع
- Great Ormond Street Hospital — Endovenous laser treatment
- NHS — Varicose veins
- Seattle Children’s — Venous Malformations
- Nemours KidsHealth — Venous Malformations
- Seattle Children’s — Klippel-Trénaunay Syndrome
- Connecticut Children’s — Blood Clots in Kids: What Parents Should Know
- Great Ormond Street Hospital — Venous malformations
- Cleveland Clinic — Bulging Veins
- UCSF Benioff Children’s Hospitals — Venous malformations
