بله، واریس می‌تواند یک‌طرفه باشد؛ لازم نیست هر دو پا ظاهر و علائم یکسانی داشته باشند. علت واریس یک پا ممکن است اختلال دریچه‌های وریدی همان پا باشد؛ سابقه لخته و، در بعضی افراد، مشکل در مسیر خروج خون از پا هم در بررسی علت اهمیت دارند. اما یک‌طرفه‌بودن به‌تنهایی مشخص نمی‌کند کدام علت مطرح است.
اگر یک پا ناگهان ورم کرده، درد ضربان‌دار یا گرفتگی‌مانند دارد، یا رگی سفت و دردناک شده است، برای ارزیابی فوری پزشکی اقدام کنید؛ منتظر تغییر ظاهر پای دیگر نمانید. اگر همراه این علائم تنگی نفس یا درد قفسه سینه دارید، فوراً از اورژانس کمک بگیرید.
چرا رگ‌های دو پا شبیه هم نیستند؟
دریچه‌های داخل سیاهرگ‌ها به حرکت خون به سمت قلب کمک می‌کنند. وقتی درست کار نکنند، خون می‌تواند به عقب برگردد و فشار داخل رگ را بالا ببرد؛ رگ گشاد و برجسته می‌شود. علائم واریس ممکن است فقط در یک پا یا در هر دو پا باشد.
سابقه خانوادگی، افزایش سن، بارداری، اضافه‌وزن و نشستن یا ایستادن طولانی از عوامل زمینه‌ساز واریس‌اند. این عوامل به‌تنهایی توضیح نمی‌دهند چرا در یک فرد، فقط یک پا رگ برجسته دارد. برای پاسخ به این سؤال باید سابقه همان پا و وضعیت جریان خون آن بررسی شود.
هر خط آبی یا قرمز هم واریس نیست. رگ‌های عنکبوتیِ ظریف با رگ‌های برجسته و پیچ‌خورده واریسی تفاوت دارند. بنابراین پیش از مقایسه دو پا باید روشن شود اصلاً با چه نوع تغییری روبه‌رو هستیم.
سابقه لخته در همان پا چه اهمیتی دارد؟
لخته ورید عمقی یا DVT ممکن است حتی پس از درمان، به دریچه‌های ورید آسیب ماندگار بزند. در بعضی افراد، این آسیب در همان اندامی که لخته داشته باعث ورم، سنگینی، تغییر پوست یا پیدایش رگ‌های واریسی می‌شود؛ به این مجموعه «سندرم پس از ترومبوز» (Post-thrombotic syndrome یا PTS) می‌گویند.
اگر قبلاً در یک پا لخته داشته‌اید، این سابقه را در ویزیت بگویید. بااین‌حال، درد یا ورم تازه را به حساب اثر قدیمی لخته نگذارید؛ بروز علائم جدید نیاز به بررسی دارد و با نشانه‌های هشدار بخش بعد، ارزیابی فوری لازم است.
وجود واریس در یک پا نیز ثابت نمی‌کند که قبلاً لخته داشته‌اید؛ این فقط یکی از احتمال‌هایی است که سابقه پزشکی به روشن‌شدن آن کمک می‌کند.
واریس پای چپ با پای راست فرق دارد؟
سمت درگیر به‌تنهایی نوع یا علت واریس را مشخص نمی‌کند. بااین‌حال، در بررسی بعضی مشکلات پای چپ، پزشک ممکن است به مسیر وریدهای لگن هم توجه کند. در وضعیتی به نام «سندرم می‌ترنر»، شریان ایلیاک راست روی ورید ایلیاک چپ فشار می‌آورد و می‌تواند بازگشت خون را دشوار کند. علائم آن، اگر وجود داشته باشند، معمولاً در پای چپ‌اند و می‌توانند شامل ورم، سنگینی، درد یا واریس باشند.
این توضیح به معنی تشخیص می‌ترنر برای هر فرد با واریس پای چپ نیست. بسیاری از افرادِ دارای این وضعیت علامتی ندارند و تشخیص به بررسی پزشکی و در صورت نیاز تصویربرداری وابسته است. از راست یا چپ‌بودن رگ‌های برجسته، به‌تنهایی نمی‌توان علت یا میزان خطر را تعیین کرد.
چه زمانی تفاوت دو پا نیاز به بررسی فوری دارد؟
مهم است بدانید تغییر از چه زمانی شروع شده و چه علائمی دارد. وجود هر یک از موارد زیر دلیل ارزیابی فوری پزشکی است؛ لازم نیست همه با هم باشند:
- ورم ناگهانی پا؛
- درد ضربان‌دار یا گرفتگی‌مانند؛
- گرمی پوست اطراف ناحیه دردناک؛
- قرمزی یا تیره‌شدن پوست اطراف ناحیه دردناک؛
- رگ متورمی که سفت شده یا لمس آن دردناک است.
این نشانه‌ها ممکن است با التهاب ورید سطحی دیده شوند، اما احتمال لخته در ورید عمقی هم باید بررسی شود. التهاب سطحی و DVT یکی نیستند و از روی ظاهر پا نمی‌توان با اطمینان آن‌ها را از هم جدا کرد؛ به همین دلیل بررسی پزشکی لازم است.
اگر درد یا ورم پا دارید و هم‌زمان دچار تنگی نفس یا درد قفسه سینه شده‌اید، فوراً از اورژانس کمک بگیرید و خودتان رانندگی نکنید. این ترکیب می‌تواند نشانه آمبولی ریه باشد.
خونریزی از رگ واریسی هم نیازمند رسیدگی فوری است. برای درد، خارش، ورم تدریجی، بدترشدن واریس یا زخمی که خوب نمی‌شود نیز وقت معاینه بگیرید. این موارد را صرفاً تفاوت ظاهری دو پا تلقی نکنید.
پزشک چگونه علت واریس یک پا را بررسی می‌کند؟
برای ویزیت، زمان شروع تغییر و علائم همراه را یادداشت کنید. سابقه لخته، جراحی، بستری یا کم‌تحرکی اخیر را بگویید؛ بارداری یا زایمان در شش هفته اخیر، و مصرف قرص یا روش‌های پیشگیری حاوی استروژن یا هورمون‌درمانی جایگزین هم اطلاعات مهمی‌اند. این سابقه‌ها در ارزیابی احتمال لخته نقش دارند، اما نبودشان لخته را رد نمی‌کند.
در ارزیابی تخصصی واریس، معمولاً از سونوگرافی داپلر دوپلکس برای بررسی جریان خون، تأیید تشخیص و برنامه‌ریزی درمان استفاده می‌شود. اگر احتمال لخته تازه مطرح باشد، مسیر بررسی فوری است و نباید به نوبت معمول درمان واریس موکول شود.
اگر پزشک به اختلال جریان خون در لگن شک کند، ممکن است بررسی دیگری لازم باشد؛ این به معنای نیاز همه افراد با واریس یک پا به سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی نیست.
آیا یک‌طرفه‌بودن واریس روش درمان را تعیین می‌کند؟
خیر؛ ابتدا باید علت و نوع مشکل روشن شود. انتخاب درمان واریس به علائم، عوارض و نتیجه ارزیابی بستگی دارد، نه فقط به اینکه کدام پا درگیر است. همه رگ‌های واریسی هم الزاماً به درمان نیاز ندارند.
از پزشک بپرسید: «آیا مشکل فقط در رگ‌های سطحی است؟ سابقه لخته در تصمیم درمان اثر دارد؟ هدف درمان، کاهش علائم است یا بهبود ظاهر رگ‌ها؟» پاسخ به این پرسش‌ها برای تصمیم‌گیری مفیدتر از مقایسه تعداد رگ‌های نمایان دو پاست.
منابع
