وجود رگهای واریسی معمولاً به این معنا نیست که فرد اجازه سفر با هواپیما را ندارد. بسیاری از افراد مبتلا به واریس میتوانند بدون مشکل خاصی سفر هوایی داشته باشند. مسئله مهمتر، مدت بیحرکتی در سفر و وجود عوامل خطر دیگر برای تشکیل لخته خون است. در سفرهای طولانی، نشستن چندساعته میتواند حرکت خون در وریدهای پا را کندتر کند و در بعضی افراد احتمال ترومبوز ورید عمقی یا DVT را افزایش دهد. سفرهای بیشتر از حدود چهار ساعت معمولاً از این نظر اهمیت بیشتری دارند.
اگر واریس پا دارید، نگران ظاهر پاها یا عوارضش هستید، یا از روشهای قبلی نتیجه نگرفتید، شاید وقتشه یک راهکار تخصصیتر رو امتحان کنید.
برای بررسی و درمان واریس، میتونید از راهنمایی و تخصص دکتر برادران استفاده کنید
چرا پرواز طولانی میتواند روی گردش خون پا تأثیر بگذارد؟
بازگشت خون از پاها به سمت قلب تا حدی به فعالیت عضلات ساق وابسته است. هنگام راه رفتن، انقباض عضلات ساق به حرکت خون در وریدها کمک میکند؛ به همین دلیل گاهی از عضلات ساق بهعنوان نوعی «پمپ عضلانی» یاد میشود.
وقتی فرد برای چند ساعت تقریباً بدون حرکت روی صندلی مینشیند، فعالیت این پمپ کاهش پیدا میکند و جریان خون وریدی در پاها آهستهتر میشود. نشستن طولانی، فضای محدود پا و فشار لبه صندلی پشت زانو نیز میتوانند به ایجاد استاز وریدی کمک کنند.
این مسئله فقط به هواپیما محدود نیست. سفر طولانی با خودرو، اتوبوس یا قطار نیز اگر با چند ساعت کمتحرکی همراه باشد میتواند شرایط مشابهی ایجاد کند. بنابراین عامل اصلی، فقط ارتفاع یا فضای کابین نیست؛ بیحرکتی طولانی نقش مهمی دارد.
آیا داشتن واریس یعنی در هواپیما حتماً لخته ایجاد میشود؟
خیر. واریس پا و ترومبوز ورید عمقی یک بیماری واحد نیستند.
واریس معمولاً به اختلال عملکرد وریدهای سطحی پا مربوط است، در حالی که DVT زمانی اتفاق میافتد که در یکی از وریدهای عمقی، معمولاً در پا، لخته تشکیل شود.
بسیاری از افراد مبتلا به واریس هیچگاه دچار DVT نمیشوند. بااینحال، واریس میتواند در ارزیابی کلی خطر لخته یکی از عوامل مورد توجه باشد؛ بهخصوص زمانی که فرد همزمان عوامل خطر دیگری نیز داشته باشد.
چه افرادی هنگام پرواز طولانی بیشتر باید مراقب باشند؟
خطر ایجاد لخته برای بیشتر مسافران پایین است، اما در افرادی که یکی یا چند مورد از شرایط زیر را دارند، اهمیت پیشگیری و مشورت پزشکی بیشتر میشود:
- سابقه قبلی DVT یا آمبولی ریه
- جراحی یا آسیب مهم در ماههای اخیر
- محدودیت حرکتی یا بیحرکتی طولانی
- سرطان فعال یا بعضی درمانهای سرطان
- بارداری یا ماههای ابتدایی پس از زایمان
- مصرف بعضی داروهای حاوی استروژن
- اضافهوزن یا چاقی
- بعضی اختلالات ارثی انعقاد خون
- سابقه خانوادگی لخته
- افزایش سن
- وجود چند عامل خطر بهصورت همزمان
- واریس در کنار عوامل خطر دیگر
هرچه تعداد عوامل خطر بیشتر باشد، بهتر است قبل از پرواز طولانی درباره شرایط فردی با پزشک مشورت شود.
برای کاهش بیحرکتی در هواپیما چه کار کنیم؟
مهمترین اقدام برای بیشتر مسافران، جلوگیری از چند ساعت بیحرکتی مداوم است.
در سفرهای طولانی بهتر است در صورت امکان هر یک تا دو ساعت از جای خود بلند شوید، چند قدم راه بروید و دوباره بنشینید. وقتی امکان بلندشدن وجود ندارد نیز میتوان مچ پا را حرکت داد، پنجه و پاشنه را بالا و پایین برد و عضلات ساق را چند مرتبه منقبض و آزاد کرد.
هدف این حرکات درمان واریس نیست؛ بلکه کمک به فعال ماندن عضلات ساق و جلوگیری از بیحرکتی طولانی است.
آیا صندلی کنار راهرو انتخاب بهتری است؟
برای فردی که میخواهد در طول پرواز چند مرتبه بلند شود، صندلی کنار راهرو میتواند انتخاب عملیتری باشد؛ چون خروج از صندلی و راه رفتن آسانتر است.
برخی دادهها نیز نشان دادهاند که آزادی بیشتر برای حرکت میتواند یکی از دلایل مزیت احتمالی صندلی کنار راهرو باشد. بااینحال، نباید تصور کرد که انتخاب این صندلی بهتنهایی از تشکیل لخته جلوگیری میکند. اصل مهم همچنان تحرک منظم است.
آیا افراد مبتلا به واریس باید در هواپیما جوراب فشاری بپوشند؟
جوراب فشاری برای تمام مسافران و حتی تمام افراد مبتلا به واریس الزامآور نیست.
در افرادی که خطر لخته پایینی دارند، استفاده روتین از جوراب فشاری برای پیشگیری از لخته سفر ضرورت عمومی ندارد. اما در افرادی که خطر VTE بهطور قابلتوجهی بالاتر است، پزشک ممکن است جوراب فشاری تدریجی مناسب را توصیه کند.
انتخاب اندازه، طول و میزان فشار جوراب اهمیت دارد. همچنین برخی افراد، از جمله کسانی که مشکلات قابلتوجه شریانی پا دارند، ممکن است شرایط متفاوتی داشته باشند.
بنابراین بهتر است صرفاً براساس توصیه اطرافیان یا خرید اینترنتی، جوراب با فشار بالا انتخاب نشود.
آیا برای پیشگیری از لخته قبل از پرواز آسپرین بخوریم؟
مصرف خودسرانه آسپرین برای پیشگیری از لخته ناشی از سفر توصیه مناسبی نیست.
در افراد بدون عوامل خطر قابلتوجه، استفاده روتین از آسپرین یا داروهای ضدانعقاد برای سفر طولانی توصیه نمیشود. در افراد با خطر بسیار بالا ممکن است پزشک براساس سابقه پزشکی، داروهای مصرفی و خطر خونریزی تصمیم دیگری بگیرد. حتی در این گروه نیز نوع پیشگیری باید بهصورت فردی تعیین شود.
اگر از قبل داروی ضدانعقاد مصرف میکنید، مقدار یا زمان مصرف آن را برای سفر بهصورت خودسرانه تغییر ندهید.
آب خوردن در پرواز چقدر اهمیت دارد؟
مصرف مایعات کافی برای حفظ وضعیت عمومی بدن منطقی است، اما آب خوردن بهتنهایی روش اثباتشدهای برای پیشگیری از DVT نیست.
به همین دلیل نباید تصور کرد که نوشیدن مقدار زیاد آب میتواند جای حرکت پاها و مدیریت عوامل خطر را بگیرد. همچنین مصرف زیاد الکل ممکن است باعث خوابآلودگی و کاهش تحرک شود.
پرواز بعد از درمان واریس چه زمانی مجاز است؟
این سؤال پاسخ یکسانی برای همه بیماران ندارد.
نوع درمان اهمیت زیادی دارد. اسکلروتراپی، ابلیشن با لیزر یا رادیوفرکوئنسی، فلبکتومی و جراحی واریس از نظر وسعت درمان و شرایط بعد از آن یکسان نیستند.
حتی دستورالعمل مراکز درمانی مختلف نیز درباره مدت انتظار تا پرواز متفاوت است. برای بعضی روشها توصیه به چند هفته فاصله بین درمان و پرواز میشود و مدت توصیهشده میتواند برای پرواز کوتاه و طولانی متفاوت باشد. همین اختلاف نشان میدهد که تعیین یک عدد ثابت برای همه بیماران درست نیست.
اگر برای درمان واریس با لیزر در ساری یا روش دیگری اقدام کردهاید و در هفتههای نزدیک به درمان قصد سفر هوایی دارید، بهتر است تاریخ پرواز را قبل از انجام پروسیجر با پزشک مطرح کنید.
بعد از پرواز چه علائمی را نباید نادیده گرفت؟
DVT همیشه علامت واضح ایجاد نمیکند، اما بعضی نشانهها نیازمند توجه هستند؛ بهخصوص اگر بعد از یک سفر طولانی بهصورت جدید ایجاد شوند.
از علائم احتمالی DVT میتوان به تورم یک پا، درد یا حساسیت بدون علت مشخص، گرمشدن پوست و قرمزی یا تغییر رنگ اندام اشاره کرد.
اگر بخشی از لخته به سمت ریه حرکت کند، ممکن است آمبولی ریه ایجاد شود. علائمی مانند تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، ضربان قلب غیرعادی یا سریع، سرفه خونی، سبکی سر یا غش نیازمند ارزیابی فوری پزشکی هستند.
تورم خفیف هر دو پا بعد از چند ساعت نشستن الزاماً به معنی وجود DVT نیست؛ اما تورم جدید و یکطرفه، بهویژه اگر همراه درد یا تغییرات پوستی باشد، نباید نادیده گرفته شود.
آیا بعد از هر پرواز طولانی باید سونوگرافی پا انجام شود؟
خیر. فردی که هیچ علامت مشکوکی ندارد معمولاً فقط به دلیل اینکه پرواز طولانی داشته است نیاز به سونوگرافی روتین ندارد.
اگر بعد از سفر تورم یکطرفه، درد ساق یا علائم غیرعادی ایجاد شود، پزشک با توجه به شرح حال و معاینه مشخص میکند آیا بررسیهایی مانند سونوگرافی داپلر لازم است یا خیر.
اگر پیش از سفر نیز رگهای برجسته، تورم، درد یا احساس سنگینی در پا دارید، ارزیابی در کلینیک درمان واریس دکتر برادران میتواند مشخص کند مشکل مربوط به واریس سطحی است یا بررسی دقیقتری لازم دارد.
چه کسانی بهتر است قبل از پرواز با پزشک مشورت کنند؟
افرادی که سابقه DVT یا آمبولی ریه دارند، اخیراً جراحی یا درمان عروقی انجام دادهاند، تحرک محدودی دارند، باردار هستند، سرطان فعال دارند یا چند عامل خطر را همزمان دارند بهتر است قبل از پرواز طولانی ارزیابی شوند.
در این شرایط، توصیه مناسب میتواند از یک فرد به فرد دیگر متفاوت باشد؛ برای یک بیمار ممکن است همان تحرک منظم کافی باشد و برای بیمار دیگری اقدامات پیشگیرانه بیشتری لازم شود.
آیا عروق قابل مشاهده صورت هم با خطر لخته در پرواز ارتباط دارند؟
عروق سطحی قابل مشاهده روی بینی، گونه یا سایر قسمتهای صورت با ترومبوز ورید عمقی پا مفهوم یکسانی ندارند.
اگر نگرانی شما مربوط به این عروق است، موضوع درمان واریس صورت باید جداگانه بررسی شود. وجود عروق سطحی صورت بهتنهایی به این معنا نیست که فرد در سفر هوایی در معرض خطر بالاتر DVT قرار دارد.
جمعبندی
برای بیشتر افراد مبتلا به واریس، سفر با هواپیما ممنوع نیست. آنچه اهمیت بیشتری دارد مدت بیحرکتی و وجود سایر عوامل خطر برای تشکیل لخته است.
در سفرهای طولانی، حرکت منظم پاها و برخاستن از صندلی در فواصل مناسب میتواند به کاهش بیحرکتی کمک کند. جوراب فشاری، آسپرین یا داروهای ضدانعقاد نیز نباید برای همه افراد بهصورت یک توصیه ثابت در نظر گرفته شوند و در افراد پرخطر، تصمیم باید متناسب با شرایط فردی گرفته شود.
سوالات متداول
آیا واریس پا بهتنهایی مانع پرواز است؟
معمولاً خیر. وجود واریس بهتنهایی به معنی ممنوعیت پرواز نیست؛ اما همراهی آن با عوامل خطر دیگر باید مورد توجه قرار گیرد.
آیا خوابیدن در تمام طول پرواز خطرناک است؟
اگر باعث چند ساعت بیحرکتی کامل شود، زمان استاز وریدی را افزایش میدهد. در سفر طولانی بهتر است پاها در فواصل مناسب حرکت داده شوند.
آیا پرواز بیزینسکلاس خطر لخته را از بین میبرد؟
خیر. فضای بیشتر میتواند حرکت را آسانتر کند، اما بیحرکتی طولانی همچنان اهمیت دارد.
آیا همه افراد مبتلا به واریس باید جوراب واریس بپوشند؟
خیر. نیاز به جوراب و میزان فشار آن به وضعیت فرد و سطح خطر بستگی دارد.
آیا قبل از پرواز آسپرین مصرف کنیم؟
بهصورت خودسرانه خیر. اگر فرد در گروه پرخطر قرار داشته باشد، نوع پیشگیری باید توسط پزشک تعیین شود.
آیا بعد از پرواز باید حتماً سونوگرافی انجام شود؟
خیر. در فرد بدون علامت معمولاً چنین اقدامی لازم نیست؛ اما تورم جدید یکطرفه، درد ساق یا علائم مشکوک نیاز به بررسی پزشکی دارد.
